Онцлох - Chingeltei.nutag.mn

Чингэлтэйн Засаг дарга Н.Мандуул төсвийн 300 сая төгрөгийг зориулалт бусаар зарцуулжээ

zulaa — Mon, 06 Apr 2026 17:11:37 +0800

Чингэлтэй дүүргийн засаг дарга Н.Мандуул төсвийн 300 сая төгрөгийг зориулалт бусаар зарцуулсан баримт ил боллоо.

Тодруулбал Хөгжлийн банкны гүйцэтгэх захирал, Нийслэлийн Засаг даргын орлогчоор ажиллаж байгаад Чингэлтэй дүүргийн Засаг дарга болсон тэрээр төсвийн 300 сая төгрөгийг ахмадуудад хүндэтгэл үзүүлэх гэх нэрийдлээр зарцуулжээ. Шулуухан хэлэхэд татвар төлөгч та бидний мөнгөөр сонгуульдаа бэлдэж байгаа хэрэг.

Н.Мандуул гаднаа хичнээн гял цал, гадаад сургуулийн диплом харуулаад ч мөн чанар нь шинэ хурган коммунист болон бэлтгэгдсэнийг энэ үйлдэл нь харуулж байна.
sonin.mn

Б.Энхбаяр кино шиг бичлэгээ АТГ дээр ирж үзээрэй

zulaa — Tue, 31 Mar 2026 12:24:04 +0800

МАН-ын Бага хурал үргэлжилж байна. Энэ үеэр Бага хурлын гишүүн Б.Цогтгэрэл "Б.Энхбаяр аа, хоёр цагийн бичлэгийг чинь Даваа гаригт АТГ-д аваачиж өгнө. Юун кино. Бодит үйл явдал болсон байна. 2024 оны дөрөвдүгээр сард Тусгаар тогтнолын ордны зүүн жигүүрийн гурван давхарт Хууль зүй, дотоод хэргийн яамнаас (ХЗДХЯ) авсан найман тэрбум төгрөгийг нэр бүхий хүмүүс хувааж авсан байж болзошгүй асуудлыг АТГ-д шалгуулна. Тусгаар тогтнолын ордон авлига, албан тушаал өгөлцөж авалцдаг газар болсон байна" гэх байр суурийг илэрхийллээ.

Тодруулбал тэрбээр, "нэг жилийн өмнө би Монгол Улс нийгэм, эдийн засаг, улс төрийн гүн хямралд орж байна гэж анхааруулж байсан. Өнөөдөр ч энэ байр сууриндаа хэвээр байна. МАН-ын Тусгаар тогтнолын ордон бол авлига, албан тушаалын хэргээс ангид байх ёстой газар. Гэвч өнөөдөр энэ орчин авлига, ашиг сонирхлын солилцооны төв болсон гэж харж байна.

Би энэ асуудлыг Бага хурал дээр нээлттэй хэлж, “шүгэл үлээх” гэж байна. ХЗДХЯ-тай холбоотой ойролцоогоор 8 тэрбум төгрөгийн хэмжээний, бусдад давуу байдал олгосон байж болзошгүй авлигын шинжтэй үйл явдлын талаар баримттай мэдээлэл байгаа. Тодруулбал, 5 тэрбум, 1–2 тэрбум, мөн 965 сая төгрөгийн гүйлгээтэй холбоотой асуудлууд дурдагдаж байна. Мөн 2024 оны дөрөвдүгээр сард Тусгаар тогтнолын ордны зүүн жигүүрт камерын бичлэгтэй холбоотой асуудал гарсан. Тухайн мөнгөний зарцуулалт, хуваарилалттай холбоотой байж болзошгүй нөхцөл байдлыг шалгах шаардлагатай гэж үзэж байна.

Хэрэв шаардлагатай бол холбогдох бичлэг болон баримтыг ирэх Даваа гарагт 11:00 цагт АТГ-т хүлээлгэн өгч, шалгуулахад бэлэн байна. Энэ бол зохиомол зүйл биш, бодит үйл явдал гэж үзэж байгаа.

Мөн “МГЛ” корпорацын Нямжав гэх хүн хохирогч байж болзошгүй гэж харж байна. Түүнийг дарамталсан, сүрдүүлсэн, албан тушаалтнуудтай холбоотой байж болох нөхцөл байдал ажиглагдаж байна. Эцэст нь хэлэхэд, эдгээр асуудлыг хууль, хяналтын байгууллага бүрэн шалгаж, үнэн зөвийг тогтоох ёстой. Би энэ бүхнийг Бага хурал дээр ил тод хэлж, баримтуудаа дэлгэнэ. Шүгэл үлээх болно" гэв.

Тээврийн хэрэгслийн улсын дугааргүй замын хөдөлгөөнд оролцвол 25,000 төгрөгөөр торгож, хариуцлага тооцно

zulaa — Fri, 27 Mar 2026 11:18:36 +0800

Тээврийн хэрэгслийн улсын дугааргүй замын хөдөлгөөнд оролцсон зөрчлүүдийг телекамерын ухаалаг системийн тусламжтайгаар илрүүлж, зөрчлийг арилгуулж байна.
2026 оны 3 дугаар 23-ны өдөр улсын дугааргүй 268 тээврийн хэрэгсэл замын хөдөлгөөнд оролцжээ.
Тээврийн хэрэгслийн улсын дугааргүй замын хөдөлгөөнд оролцвол Зөрчлийн тухай хуулийн 14.7.12 дах хэсэгт зааснаар 25 нэгж буюу 25,000 төгрөгөөр торгож, хариуцлага тооцно.
Иймд жолооч та бүхэн замын хөдөлгөөний дүрмийг баримтлан бусдад хүндэтгэлтэй хандаж, хөдөлгөөнд соёлтой оролцохыг зөвлөж байна.

ОБЕГ | Алба хаагчдад олгодог мөнгөн урамшууллыг нэмэгдүүллээ

zulaa — Mon, 23 Mar 2026 10:13:14 +0800

Гамшиг, аюулт үзэгдэл, ослын голомтод үүрэг гүйцэтгэж буй Онцгой байдлын байгууллагын алба хаагчид жилд дунджаар 4400 гаруй аюулт үзэгдэл, ослын дуудлагаар гал түймэр унтраах, эрэн хайх, аврах ажиллагааг гүйцэтгэж, 5300 хүний амь нас, 233 тэрбум төгрөгийн эд хөрөнгийг авран хамгаалсаар байна.

Иймд Гамшгаас хамгаалах тухай хуулийн 50 дугаар зүйлийн 50.6 дахь заалтыг үндэслэн Монгол Улсын Шадар сайд, Сангийн сайдын 2026 оны 03 дугаар сарын 17-ны өдрийн 68/А62 дугаар тушаалаар “Амь нас, эрүүл мэнд хохирох өндөр эрсдэлтэй нөхцөлд үүрэг гүйцэтгэсэн онцгой байдлын байгууллагын алба хаагчид мөнгөн урамшуулал олгох журам”-ыг шинэчлэн баталлаа.

Тус журамд:

Аюулт үзэгдэл, ослын голомтод үүрэг гүйцэтгэж хүний амь нас аварсан тохиолдолд аварсан хүний тоогоор /85 хувь/;
Буцалтгүй нэрвэгдэгч гаргасан тохиолдолд /105 хувь/;
Гамшгийн голомтод үүрэг гүйцэтгэхээр агаарын хөлгөөс шүхэр болон десантаар буусан зааварлагч, шүхэрчин аврагч нарын буулт тутамд /44 хувь/;
Гал түймрийн голомт, усны болон газрын гүнд тусгай зориулалтын хувцас хэрэглэлтэй үүрэг гүйцэтгэсэн тохиолдол /15 хувь/-ийн мөнгөн урамшуулал олгохоор тус тус тусгасан.

Энэхүү журам батлагдсанаар алба хаагчийн ур чадварыг нэмэгдүүлэх, тэдний нийгмийн баталгааг хангахад дэмжлэг болохоос гадна Онцгой байдлын байгууллагын алба хаагчид албандаа тогтвор суурьшилтай ажиллах боломж бүрдэж байгаа юм.

Чингэлтэй дүүргийн Эрүүл мэндийн төвийн хэсэгчилсэн их засварын ажил дууслаа

zulaa — Tue, 17 Mar 2026 10:06:34 +0800

Эмнэлгийн байгууллагын эмчилгээ үйлчилгээний чанар, хүртээмжийг сайжруулах, эмчлүүлэгчдэд тав тухтай орчин бүрдүүлэх зорилгоор Чингэлтэй дүүргийн Эрүүл мэндийн төвийн хоёрдугаар давхрын 432 ам метр талбайд хэсэгчилсэн их засвар хийлээ.

Тодруулбал, өрөөнүүдийн хаалга, шал, хана, тааз, давхар дундын шатыг шинэчилж, ариун цэврийн өрөөнүүдэд шинэ тоноглол суурилуулан, дотор гэрэлтүүлэг болон бусад шаардлагатай засварын ажлуудыг хийсэн юм.

Тус засвар, шинэчлэлтийн ажлыг Нийслэлийн орон нутгийн хөгжлийн сангийн хөрөнгө оруулалтаар “Си Жи Өү Эм” ХХК гүйцэтгэж, нийслэлийн Хөрөнгө оруулалтын газар захиалагчийн техник хяналтыг хэрэгжүүлэн ажиллалаа.

Хөдөөгийн эмэгтэйчүүдийн үүрч байгаа хүнд ачаа

zulaa — Mon, 16 Mar 2026 12:56:12 +0800

Монгол Улс 21 аймаг, 330 сумтай. Өргөн уудам газар нутгаараа бахархдаг хэдий ч нийслэл хотдоо тэн хагас нь шахцалдан амьдарч байна. Харин дэд бүтэц төдийлөн хөгжөөгүй, одоо л хар замаар дөнгөж холбогдож байгаа 1.5 сая хавтгай дөрвөлжин газар нутгийг хөдөө амьдарч байгаа нэг сая орчим иргэд л эзэнтэй байлгаж өдийг хүрсэн. Гэвч сүүлийн жилүүдэд хөдөөнөөс хотыг чиглэсэн, суурин газар бараадсан нүүдэл элсний нүүдэл шиг алгуур боловч эргэлт буцалтгүй нүүсээр хөдөөгийнхний асуудал бараг хөсөр хаягдахдаа тулсаныг ч бид анзааралгүй өдийг хүрчээ.

Тиймээс ч нийтийн эрх ашгийн төлөөх бүтээлээрээ энэ удаад хөдөө орон нутагт ажиллаж амьдарч байгаа иргэд, тэр дундаа эмэгтэйчүүдийн асуудлуудыг хөндөж байна.

Тэнд ямар асуудал байна, нийгмийн харилцаанд орж чадаж байна уу, төрийн болоод эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээг хангалттай авч чадаж байна уу, нийгмийн ужгирсан асуудлууд далд байдлаар цэцэглэсээр нуруун дээр нь ачаа болж байна уу эсрэгээрээ эмэгтэйчүүдээс шалтгаалсан нийгмийн асуудлууд үүсээд байгаа юм биш биз гээд олон асуултад хариулт хайхаар энэ нийтлэлээ эхлүүлж байна.

Орон нутгийн эмэгтэйчүүдийн асуудал гэдэг тийм ч шинэ сэдэв биш. Жил бүрийн аравдугаар сарын 22-ныг Олон улсын хөдөөгийн эмэгтэйчүүдийн өдөр болгон тэмдэглэдэг гэдгийг бид төдийлөн мэддэггүй. Бүр 1982 онд манай улс НҮБ-д санаачлан батлуулсан Хөдөөгийн охид эмэгтэйчүүдийн эрхийн тухай тогтоол бий. Энэхүү тогтоолыг хоёр жил тутамд дахин батлуулдаг бөгөөд хамгийн сүүлийн удаа 2023, 2025 онуудад шинэчлэн батлаад байгаа юм.

НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблей 1982 онд энэхүү тогтоолыг баталсан нь хөдөөгийн эмэгтэйчүүдийн эрх, эдийн засгийн оролцоо, нийгмийн хамгааллын асуудлыг олон улсын түвшинд анх удаа системтэйгээр хөндсөн түүхэн шийдвэр болсон юм.

Дэлхий нийтээр авч үзвэл хүн амын 22 орчим хувийг хөдөөгийн охид, эмэгтэйчүүд эзэлдэг. Таван хүн тутмын нэг гэж тооцвол тэд нийгэмд тодорхой үүрэг гүйцэтгэсээр ч ирсэн, тодорхой асуудлуудтай ч тулгарсаар иржээ.

2019 оны байдлаар дэлхийн хэмжээнд хөдөлмөр эрхэлж буй эмэгтэйчүүдийн 36 хувь нь хөдөө аж ахуйн хүнсний салбарт ажиллаж байгаа судалгаа гарсан. Харин манай улсын хувьд 2023 оны байдлаар нийт малчдын 39.9 хувь нь эмэгтэйчүүд байна. Тийм учраас хөдөөгийн эмэгтэйчүүдийн асуудал гэдэг нийт эмэгтэйчүүдийн 40 хувьд тулгарч буй бэрхшээл юм.

Нийтлэлийн эхэнд мэдээж хөдөөгийн эмэгтэйчүүдийн асуудлуудын талаар онцлон бичихээр үзгээ шүүрсэн ч асуудал эмэгтэй хүйсэнд гэхээс илүүтэй эрэгтэй хүйсэнд ачаа болж байгаа жишээ ч олон таарч байсныг онцлон дурдмаар байна.

Доорх жишээнүүд бидний олж авсан хөдөөгийн эмэгтэйчүүдэд илүүтэй тулгараад байгаа асуудлуудын зах зух нь.

Хүүхдийнхээ боловсролыг хөөх үү, гэр бүлээ бүтэн авч үлдэх үү?

Хөдөө орон нутагт амьдарч байгаа гэр бүлүүдийн тулгамдаж байгаа хамгийн гол асуудлуудын тэргүүн эгнээнд хүүхдийнхээ сургууль соёлыг нь бараадаж хоёр талд амьдрах шинэ хэв маяг зонхилж байна.

Нэг хүүхэд маань тавдугаар анги, нөгөө нь энэ жил нэгдүгээр ангид орох юм. Манай эхнэр багш мэргэжилтэй, хүүхдүүдтэйгээ сумын төвд байдаг. Би хоёр гэрийн хооронд л явж байна даа. Хөдөөд эхнэрүүд төв суурин газар хүүхдээ хараад, эрчүүд малаа маллана гэсэн амьдралтай л байна даа. Ихэнх нь хоёр тусдаа л амьдарч байна. (Өвөрхангай аймгийн малчин эрэгтэй, 34 настай).

Эхнэрээсээ тусдаа амьдарч байгаа Өвөрхангайн иргэн шиг яг ийм нөхцөл байдалтай олон зуун гэр бүл хөдөөд байгааг судалгааны олон тайланд дурджээ.

Тодруулбал, МУБИС-ийн Боловсролын судалгааны хүрээлэнгийн захирал, доктор Я.Шийлэгмаагийн "Малчин өрхийн амьдралын хэв маяг ба эцэг, эхчүүдийн оролцоо хандлага" судалгаанд хамрагдсан 92 хүүхдийн 55 хувь нь ээжтэйгээ төв суурин газарт амьдардаг. Өөрөөр хэлбэл, ээж нар хүүхдээ сургуульд хамруулахын тулд гэр бүлээсээ тусдаа байж, суурин газарт амьдрах нь хамгийн өргөн хэрэглэгдэж буй загвар болж байгаа төдийгүй энэ нь гэр бүл тусдаа амьдрах, мал аж ахуйн уламжлалт амьдралын хэв маягаас тасрах эрсдэл дагуулж байна хэмээн судлаач тайландаа дүгнэжээ.

Мөн Жендэрийн үндэсний хорооноос Эрэгтэй, эмэгтэй залуу малчдын амьдрал ахуй дахь жендэрийн дүн шижилгээ судалгааны тайлангийн дүгнэлтэд ч энэ талаар дурдсан байна. Ялангуяа хүүхдүүдийг зургаан настай сургуульд оруулдаг болсноор энэ нөхцөл байдал илүү даамжирсан болохыг МУБИС-ийн Я.Шийлэгмаа багшийн удирдсан судалгаанд онцгойлон бичжээ. Тус судалгааны хувьд зургаан настай хүүхдийг сургуульд оруулахад эцэг эхчүүд бэлэн байна уу гэсэн өргөн агуулгаар судалгаагаа бэлтгэж тэр хүрээнд энэхүү асуудал нэлээд их газар авч бүр загвар болтлоо өргөжсөнийг онцолсон байна. Эхэндээ тусдаа амьдарч, цаашлаад тэр нь салалтад дагуулах нэг шалтгаан нөхцөл болж байгааг дараагийн судалгаа харуулна.

Тусдаа амьдрал төсөөлөөгүй салалтад хөтөлж байна

Гэр бүлийн байдал.

ХЭҮК-оос хийсэн Малчин эмэгтэйчүүдийн хүний эрхийн хэрэгжилт: Хүчирхийллээс ангид байх эрх, бэлгийн болон нөхөн үржихүйн эрүүл мэнд, эрхийн зарим асуудал судалгааны тайлангаас.

Жендэрийн үндэсний хорооноос гаргасан тайланд “анхаарах ёстой асуудал” хэмээн онцгойлон дурдаж зөвлөмж бичсэн нэг өгүүлбэрт хөдөөгийн гэр бүлд тулгараад байгаа олон асуудлыг бүгдийг шахуу багтаан бичсэн нь анхаарал татлаа. 2021 онд гарсан энэ тайланд дурдсанаар “…Залуу малчин гэр бүлд тулгарч байгаа гэр бүлийн харилцаатай холбоотой асуудлуудын 15.8 хувь нь гэр бүлийн маргаан зөрчил, үл ойлголцол, 10 хувь нь хоёр тусдаа амьдрах, 7.3 хувь нь хардалт, 5.1 хувь нь хадмуудын оролцоо, 3.6 хувь нь архидалт, 1.8 хувь нь салалт, 1.6 хувь нь гэр бүлийн хүчирхийлэл байна” хэмээн бичсэн байна. Ганцхан энэ өгүүлбэрт хөдөө орон нутагт амьдарч байгаа гэр бүлд тулгардаг бүхий л асуудлуудыг багцлаад гаргаад ирснийг, нийлбэр хувь нь багагүй өндөр байгааг та бүхэн харж байна.

Товчхондоо бол хүүхдүүдийнхээ боловсролд анхаарч хоёр талд амьдарч эхэлснээр гэр бүлийн хамтын амьдралд ан цав үүсэх, хүчирхийлэл, үл ойлголцол бий болох цаашлаад салалтад хүрэхүйц ноцтой үр дагавар бий болж байгаа хэрэг. Эхнэр нь сумын төвд ажилтай ч юм шиг ажилгүй юм шиг олдсон ажлаа хийж тогтвортой ажиллах боломж байдаггүй, нөхөр нь хөдөө мал ахуйн бүхий л ажлыг нуруун дээрээ авснаас гэр бүлийн зөрчил ихэснэ. Үүнээс үүдээд хааяа нэг гэртээ уулзахаар жижиг асуудлууд дээрээс ч бие биенээ ойлгохоо больчихдог, түүнээс болоод хэрүүл маргаан тасрахгүй, гэр бүлийн хүчирхийллийн гол шалтгаан болно.

Ковидын үед салалт нэмэгдсэн тухай олон улсад мэдээлж байсан. Үүний гол шалтгаан нь бие биедээ төдийлөн цаг гаргадаггүй, байнга хамт байдаггүй байсантай холбоотой гэж дүгнэж байв. Яг түүн шиг хоёр талд амьдарч байгаад эргээд нийлсэн ч учраа олохгүй салах тохиолдол орон нутагт олширч байна.

…Иргэн Х хүүхдүүдээ том болтол хоёр гурван жил нөхрөөсөө тусдаа амьдарчээ. Эргээд хүүхдүүдээ дотуур байранд оруулаад нөхөртэйгөө цуг сумандаа амьдарсан ч таарч тохирсонгүй. Үе үе агсам тавих нөхрийнхөө талаар ойр хавийнхандаа хэлж чадахгүй айдастай байсаар нэгэн удаагийн хэрүүлийн дараа гэрээсээ гарч яваад осгосон байдалтай олдсон эмэгтэйн тохиолдол ч бий.

Нөгөө талаар суманд ажлын байр байхгүй, архидалт их, гэр бүлээс гадуурх харилцаа гээд олон асуудал бидний нүднээс далд байсаар л байна. Эхнэр нь сумын төвд хүүхдээ харж байгаа учир эрхэлсэн тогтвортой ажилгүй байх нь олонтой. Нөгөө талд нөхөр мал маллах гол ажлыг нуруундаа үүрснээр эхнэрээ хардах, аль аль нь гэр бүлээс гадуурх харилцаа үүсгэх, архидан согтуурах явдал ч түгээмэл байгааг энгийн жишээнүүд хэлж байна. Эхнэр нь суурин газрын амьдралд ороод найз нөхөд, нийгмийн хүрээлэлд орсноор уулзалт, шоу, наргианд хэт автахаас эхлээд айл гэрийн жижиг мэт боловч ахуйн зөрчлүүд нь нийгмийн том асуудал болж хувирч байгаа хэрэг.Мөн хөдөө орон нутагт амьдарч байгаа хосуудын хувьд нөхөр нь ахиу цалинг нь бодож өөр сум руу, уурхай руу ажилд явах, уурхайд очоод өөр эмэгтэйтэй амьдрах, бүр түүнийг нь мэдсээр байж, гэр бүлээ бодоод хүлээн зөвшөөрсөн тохиолдлууд ч гарч байна.

“…Иргэн Ц Архангай аймгийн нэгэн суманд цэцэрлэгийн багшаар ажилладаг. Суманд нь цэцэрлэг хомс учраас хажуу сумын цэцэрлэгт ажиллах болж, нөхөр нь уугуул сумандаа амьдарч байна. Амралтын өдрөөр л уулздаг. Ингэж хоёр талд амьдрахаар өрхийн эдийн засагт ч, хувийн амьдралд ч хүндрэл үүсдэг.“…37 настай З-ийн уурхайд ажилладаг нөхөртэй. Сүүлийн үед нөхрийгөө нэг л өөр байгааг нь мэдрээд байж. Нэг өдөр утсыг нь шалгаад үзтэл олон хүүхэн рүү чат бичсэн, заримтай нь уулзаж ч байсан нь тодорхой болжээ. Ингээд салъя гэвч дөрвөн хүүхэдтэй учраас хүүхдүүдээ бодъё гээд уучлаад мэдээгүй юм шиг эвлэрч амьдардаг гэдгээ хэлэв.

Эдгээр жишээнүүд бол бидний өдөр тутамдаа сонссоор байгаа олон өнгийн амьдралын нэгээхэн хэсэг нь. Нийгмийн асуудлууд мэдээж хотод ч, орон нутагт ч адилхан байдаг боловч хөдөө алслагдмал газар амьдарч байгаагаас үүссэн амьдралын ачаа арай илүү хүнд тусч байна. Өөрөөр хэлбэл, хүүхдийнхээ боловсролыг бодож тусдаа амьдрах эхнэрийг, сум оронд нь хангалттай ажлын байр байхгүйгээр өөр суманд очиж ахиу цалин харж гэр бүлээ орхин явах нөхөр гээд аль алиныг нь буруутгах аргагүй. Гэвч нөгөө талд нөхцөл байдлаас шалтгаалсан төлөвлөж, төсөөлж байгаагүй ноцтой нөлөө гэр бүл салалтын шалтгаан нөхцөл болсоор байна. Ядаж л хэдхэн хүнтэй, орон нутагт хүн бүр мэддэг учраас нэр төр, гэр бүлийн үнэт зүйлээ “хайрлаад” хүчирхийллийн хохирогч болсон ч нуусаар байгаа олон эмэгтэй нүдэндээ нулимстай амьдарсаар байна.

Хүчирхийлэгчийг хаана "ховлох"-оо ч мэддэггүй

Хүчирхийллийн хэлбэрээ тодорхойлсон байдал

ХЭҮК-оос малчин эмэгтэйчүүдийн гэр бүлийн хүчирхийлэлд өртөж байгаа асуудлаар хийсэн судалгаанд сэтгэл сэрдхийм олон жишээ байна. Судалгаанд оролцсон 631 малчин эмэгтэйгээс ямар нэгэн хүчирхийлэлд өртөж байсан эсэхийг тодруулахад 560 нь хариулжээ. Тэдгээрийн 75.7 хувь "хүчирхийлэлд өртдөггүй" гэсэн бол 24.3 нь хүчирхийлэлд өртсөн буюу өртдөг талаараа дурджээ. Хүчирхийллийг ихэвчлэн хэн үйлдэж байгааг тодруулахад судалгаанд хамрагдсан 631 эмэгтэйгээс 127 хариулжээ. Тэдний 70 хувь нь хүчирхийллийг “нөхөр/хамтран амьдрагч нь үйлдсэн” гэсэн байна. Мөн жилд дунджаар хэдэн удаа хүчирхийлэлд өртдөг талаар тодруулахад 27.1 хувь “3-5 удаа”, 33.9 хувь нь “байнга” гэж хариулжээ. Хүчирхийлэлд өртсөн малчин эмэгтэйчүүд дахин хүчирхийлэлд өртсөн тохиолдолд аль болох гэрээсээ дайжин зугтахыг хичээдэг бөгөөд хэрвээ зугтсан бол хөдөө хээр хонох, эсхүл танил айлаар хоног төөрүүлдэг талаараа ганцаарчилсан болон бүлгийн ярилцлагын үед хэлж байжээ. Хамгийн гол нь хүчирхийлэлд өртсөн малчин эмэгтэйчүүдийн 80 хувь нь ямар дугаарт дуудлага, мэдээлэл өгөхөө мэдэхгүй, 14.6 хувь нь дуудлага, мэдээлэл өгөөгүй, 5.3 хувь нь дуудлага, мэдээлэл өгсөн гэж хариулжээ.

Мөн санал асуулгад оролцсон 225 малчин эмэгтэйн 83.6 хувь бүгд бие биеэ таньдаг учир санаа зовдог, хэнд хандахаа шийдэж чаддаггүй гэсэн бол 12.4 хувь үгүй, 4 хувь нь тийм гэж хариулжээ. Энэхүү судалгаа нь хэдийгээр 2019 онд хийгдсэн ч малчин эмэгтэйчүүдэд зориулсан зорилтот бүлэгт чиглэснээрээ илүү бодитой судалгааны дүн хэмээн үзэж онцолж байгаа юм. Өөрөөр хэлбэл гэр бүлийн хүчирхийлэл бугшмал байдлаар орон нутагт ямар ноцтой төвшинд хүрснийг дээрх тоон мэдээллүүдээс харж болно. Энэхүү судалгааны тайлан дотор Увс аймагт богтлогдож танихгүй айлд эхнэр болон очиж, нөхөртөө зодуулан хүчирхийлэлд өртөх болсон эмэгтэйн жишээ ч байсныг дурдахгүй өнгөрч боломгүй.

Гэр бүлийн хүчирхийлэл салалтаас гадна хамтдаа амьдраад ч шийдэж чадахгүй олон асуудал орон нутагт амьдарч байгаа олон гэр бүлийн өмнө байсаар байна. Эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээ авч чадахгүй байх, цөөн малтай айлууд банкны зээлд хамрагдах боломж хомс, шинээр мал маллаж амьдарч байгаа залуу гэр бүлд бэлчээрийн газар олдохгүй байх гээд бидний олж хардаггүй ч өдөр тутамд асуудал болон бугшсаар байдаг бэрхшээлүүдийг тэд төдийлөн ил хэлдэггүй ч судалгааны баримт, тайлангийн хуудаснаа энэ бүхэн илхэн байгааг бид сийрүүлэхийг хичээсэн нь энэ.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

2026 ОНЫ ГУРАВДУГААР САРЫН 11. ЛХАГВА ГАРАГ. № 45 (7787)

23 настай ч 1000 гаруй шавьтай Z үеийн төлөөлөл

zulaa — Fri, 13 Mar 2026 16:08:50 +0800

Монголчууд эрт цагаас дөрвөн улиралдаа тохируулан байгаль дэлхийтэйгээ зохицон нүүдэллэн амьдарч, мал аж ахуй эрхэлж ирсэн ард түмэн. Тэр дундаа адуугаа “молор эрдэнэ” хэмээн дээдлэн шүтэж ирсэн уламжлалтай бөгөөд үүнтэй салшгүй холбоотой өв соёлын нэг нь сур, суран эдлэл, хазаар, ногт, чөдөр, ташуур зэрэг адууны хэрэгслийг сураар урлан хийж ирсэн уламжлал үеэс үед уламжлагдан хадгалагдсаар өнөө цагтай золгожээ. Энэхүү уламжлалт урлалыг орчин цагт шинэ өнгө төрх, арга барилаар үргэлжлүүлэн хөгжүүлж, залуу үедээ өвлүүлэн таниулж яваа хүмүүсийн нэг нь 23 настай Д.Жамбажанц юм.

Тэрээр Төв аймгийн Баян-Өнжүүл сумын уугуул бөгөөд өвөө нь сураар эдлэл урладаг, харин аав нь хазаар, ногт зангидаж суухыг харж өссөн нь түүний сэтгэлд энэ урлалын үрийг багаас нь суулгасан гэмээр. Ийнхүү тэр бага наснаасаа сураар эдлэл хийхийг сонирхож, өөрийн гараар туршин оролдсоор энэ урлалтай жинхэнэ утгаараа нөхөрлөж, анхны бүтээл болох дурангийн гэрээ зөвхөн өөрийн хэрэгцээнд зориулан хийсэн ч уг эдлэлийг нь хүмүүс сонирхож эхэлсэн нь түүнд урам өгч, ур чадвараа улам ахиулах хүч болсон байна. Тэр цагаас хойш суран эдлэлийн төрөл бүрийг туршиж, сүлжээс, хийц бүрийг өөрийн арга барилаар боловсронгуй болгосоор өнөөдөр морины хазаар, хударга, жолоо, цулбуур, бүс, дурангийн гэр зэрэг олон төрлийн бүтээлийг урладаг болжээ.

Түүний урласан суран эдлэлүүд зөвхөн Монголд төдийгүй ОХУ, Өвөр Монгол, Европын зарим оронд хүртэл хүрч, захиалга тасардаггүй. Уламжлалт хийцийг хадгалсан атлаа орчин үеийн шийдэл, шинэ өнгө төрхийг шингээсэн нь түүний бүтээлийн гол онцлог бөгөөд төрөл бүрийн тоног ашиглан эрэгтэй, эмэгтэй гоёлын бүс зэрэг шинэ төрлийн бүтээгдэхүүн урлаж эхэлсэн нь олон хүний сонирхлыг татсан байна.

Жамбажанц зөвхөн урлаач байхаар хязгаарлагдсангүй. Тэр өөрийн мэдлэг, туршлагаа бусадтай хуваалцаж, сурах хүсэлтэй хүмүүст зам заасан багш болж, “Гүрж сүлжээс” суран эдлэлийн сургалтыг цахимаар зохион байгуулж эхэлсэн бөгөөд Монголын өнцөг булан бүрээс хүмүүс энэ сургалтад хамрагдаж, зарим нь сурсан мэдлэг дээрээ тулгуурлан өөрийн жижиг бизнесийг эхлүүлж, нэмэлт орлоготой ч болжээ.

Түүний хэлснээр суран эдлэл хийж эхлэх үед нь зааж чиглүүлэх бичлэг, сургалт бараг байсангүй. Тиймээс өөрийн туулсан зам, гаргасан алдаан дээрээ үндэслэн сураа хэрхэн сонгохоос эхлээд сүлжээс бүрийг алхам алхмаар тайлбарласан хичээлүүдийг бэлтгэж, суралцагчдад аль болох ойлгомжтой, хялбар аргаар хүргэхийг зорьдог.

Өнөөдрийн байдлаар түүний сургалтад хамрагдсан шавь нарын тоо 1000 гаруйд хүрчээ. Тэр шавь нартайгаа зөвхөн багш, сурагчийн харилцаагаар бус, туршлагаа хуваалцаж, бие биеэ дэмждэг хамт олны уур амьсгалыг бүрдүүлэхийг чухалчилдаг бөгөөд суралцагчдаа идэвхжүүлэх зорилгоор төрөл бүрийн уралдаан, арга хэмжээ зохион байгуулж, шилдэг суралцагчдаа шалгаруулдаг уламжлалтай.

Түүний сургалт нэг удаа төлбөр төлөөд хязгааргүй хичээл үзэх боломжтой. “Хүн ер нь үнэгүй зүйлд төдийлөн анхаарал хандуулдаггүй. Харин өөрөө хөрөнгө зарцуулсан зүйлдээ илүү хариуцлагатай ханддаг” хэмээн тэр ярьсан юм.

Түүний шавь нарын дунд зөвхөн эрчүүд бус, эмэгтэйчүүд ч бий. Тухайлбал, Аяанаа хэмээх шавь нь сургалтаас олж авсан мэдлэгтээ тулгуурлан үсний уут, ээмэг, толгойн гоёл зэрэг суран эдлэлийг өөрийн гараар урлан гоёох болжээ.

Өв соёлоо түгээн дэлгэрүүлж яваа Жамбажанцын хувьд суран эдлэл бол зүгээр нэг гар урлал биш. Харин Монгол ахуй, нүүдэлчин соёлын амьдралтай салшгүй холбоотой үнэт өв юм. Тэр өөрийн сурсан мэдсэн бүхнээ бусдад харамгүй хуваалцаж, уламжлалт урлалыг өвлүүлэн үлдээхийг зорьдог билээ. Ийнхүү 23 настай залуугийн гараас төрсөн суран бүтээлүүд төдийгүй түүний бэлтгэсэн олон шавь нар ч Монголын уламжлалт урлалын галыг бөхөөхгүй асааж, цаашид улам дэлгэрүүлэх итгэлийг төрүүлсээр байна.

Ч.Юмчирдулам

Өнөөдөр дөрвөн дүүрэгт тог тасална

zulaa — Thu, 12 Mar 2026 09:59:55 +0800

Цахилгааны хязгаарлалт хийж, цахилгаан шугам тоноглолд засвар үйлчилгээ хийх байршлуудын мэдээллийг хүргэж байна. 10:30-16:00 цагуудад цахилгаан хязгаарлана.

Дэлхийн бүргэдчид Монголын тал нутагт цугларлаа

zulaa — Mon, 09 Mar 2026 10:45:46 +0800

Хаврын эхэн сарын салхи цастай энгэрийг шүргэн үлээж, жавар нь бүрэн буцаагүй ч дулаарах өнгө аяс мэдрэгдэх өглөө. Хөндий дүүрэн олон хүн үндэсний дээл хувцсаа өмсөн цугларч, өнгө өнгийн торго, хээ угалз салхинд намиран харагдана. Морьдын төвөргөөн, хүмүүсийн шуугиан дунд алсад бүргэдийн далавч дэвэх сүрлэг чимээ сонстоно. Уудам тал, цаст уулын бэлд Монголын эртний ан авын уламжлалыг тээсэн, жил бүр уламжлал болон зохиогддог “Бүргэдийн баяр-2026” ийнхүү эхэлж, хаврын сэрүүхэн өглөөг онцгой уур амьсгалаар дүүргэнэ.

Кошкаров Арман: Цугласан олны урам зориг сэтгэлийн хүч өглөө

Энэ жилийн баяр онцгой ач холбогдолтой. Учир нь “Бүргэдийн баяр”-ын хүрээнд бүргэдээр ан хийх дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн анх удаа зохион байгуулагдаж байна. Нийт таван улсын 43 бүргэдчин оролцож буйгаас Казахстан, Испани, Унгараас, Киргизстан, ОХУ-аас нийт 15 бүргэдчин хүрэлцэн иржээ.

Харин Монгол Улсаас хамгийн олон буюу Баян-Өлгий аймгаас 20, Төв аймгаас нэг, Сэлэнгэ аймгаас нэг бүргэдчин оролцлоо. Энэ үеэр бүргэдийн баярт оролцож буй хүмүүсийн сэтгэгдлийг хуваалцсан юм. Кошкаров Арманы хувьд холоос буюу Казахстан улсаас бүргэдийн баярыг зорьсон ирсэн аж.

Тэрээр өмнө нь Баян-Өлгий аймагт болсон бүргэдээр ан хийх тэмцээнд оролцож, хоёрдугаар байрт шалгарч байжээ. Харин энэ удаа “Бүргэдийн баяр–2026”-д өрсөлдөхөөр ирсэн тэрээр тэмцээний зохион байгуулалт маш сайн, уур амьсгал нь онцгой сайхан байгааг хэллээ. Мөн хуран цугласан олон үзэгчдийн дэмжлэг, урам зориг түүнд ихээхэн сэтгэлийн хүч өгч байгааг хуваалцсан юм. Цаг агаар сэрүүхэн, салхи үе үе сэвэлзэж байсан ч баярт хүрэлцэн ирсэн хүмүүсийн сэтгэл догдлон хөөрсөн уур амьсгал тэр бүхнийг умартуулна.

Казах үндэстний уянгалаг дуу эгшиглэхэд зарим нь хэмнэлд нь тааруулан бүжиглэж, хүмүүсийн харцанд гэрэлтэх догдлол, хаа сайгүй цуурайтах инээд баярын уур амьсгалыг улам тодотгож байв.

Үндэсний дээл хувцсаараа гоёсон морьтон залуус, хуучны хэв маягтай зассан худалдааны асрууд, гараар урласан торгон цүнх, мөнгө, зэс гоёл чимэглэлүүд гээд нүд баясгам зүйлс энд тэндгүй. Түүнчлэн чонон дах нөмөрсөн залуус хүйтэн салхийг үл ажран тайван алхах нь үзэгчдийн анхаарлыг эрхгүй татна. Тэднийг харахад яг л тал нутгийн анчдын хуучин дүр төрх амилсан мэт санагдуулах аж.

“20 жилийн түүхтэй Бүргэдийн баяр жил ирэх тусам улам өргөжиж байна”

Бүргэдээр ан хийх уламжлал нь 6000 жилийн өмнөөс төв азийн нүүдэлчдээс эхлэлтэй гэж түүхийн эх сурвалжууд дурьдсан байдаг. Энэ дундаас үеийн үед, үрээс үрд дамжуулан энэхүү уламжлалаа хадгалж байгаа нь Монгол Улс. “Монголын бүргэдчид” холбооны тэргүүн С.Медеухан бүргэдийн баярын түүхийг тайлбарлалаа. Бүргэдийн баяр нь 20 жилийн түүхтэй бөгөөд жил ирэх тусам улам өргөжиж байгаа гэдгийг хэллээ.

Энэ жилийн хувьд анх удаа олон улсын тэмцээн хэлбэрээр зохион байгуулагдаж байгааг тэрээр мөн онцолж байсан юм. Сонирхуулахад, 2022 онд Казахстан улсад таван улс нийлж Дэлхийн бүргэдчидийн холбоог байгуулсан бөгөөд Монгол улсыг төлөөлж ‘Монголын бүргэдчид’ холбоо гишүүнээр элсжээ.

Бүргэдийн баяраас зөвхөн бүргэдүүдийн нисэлтээс гадна байгаль, хүн, соёл хоорондын нарийн уялдаа холбоог илүү гүн мэдрэх аж. Цаст уулын энгэрийг даван дүүлж буй бүргэд бүр эзнийхээ хөдөлгөөн, хүслийг ойлгож, тэнгэрийн салхи, талын хөндийн чимээг мэдэрч, дуу хойлойг нь таньдаг нь үнэхээр гайхамшигтай. Талын салхи, хүмүүсийн догдлол, бүргэдийн дэвэлт, үндэсний урлагийн уянгалаг аялгуунууд бүгд нэгэн эгшигт нийлэх мэт, хүн, амьтан, байгаль гурвыг нэгэн холбоотойг мэдрүүлж байлаа.

Баян-Өлгий аймгийн Сагсай сумаас ирсэн ахмад бүргэдчин Бүркитхан Хайзым нь Бүргэдийн баярт 20 жил тасралтгүй оролцож байгаа аж. Энд ирсэн бүргэдчдээс хамгийн ахмад тэрээр “Өнөөдрийн цаг агаар маш сайхан болж бүргэд маань ч сайхан нислээ.

Олон улсын тэмцээн болж буй учир Монгол улсынхаа нэрийг мандуулж, өндөрт өргөхийн тулд хичээнэ” хэмээн ярилаа. Салхи сэвэлзсэн талын дунд дэвэх бүргэдүүдийн сүрлэг далавч, тэднийг гаршуулсан эзэдтэйгээ хамт эртний уламжлалыг амилуулахуйд хүмүүсийн догдлол, хөөр баяслыг авчирч энэхүү баяр нь Монголын бахархал, түүх, соёлын нэгэн амьд гэрэл гэгээ болж буй нь илт мэдрэгдэнэ. Магадгүй энэ нь бидний уламжилж ирсэн өв соёл, ан авын урлаг, байгальд хүндэтгэлтэй хандах ухааны илрэл. Ийм л агшинд хүн өөрийгөө түүхийн нэгэн утга учиртай холбоотойг ойлгож, соёлын өвийг нандигнан хайрлах мэдрэмжээр дүүрэх биз.

Т.МИЧИДМАА

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

NASA-гийн “Artemis III” хөтөлбөр саран дээр хүн буулгах зорилгоосоо ухарлаа

zulaa — Mon, 02 Mar 2026 09:51:24 +0800

АНУ-ын сансрын агентлаг NASA баасан гарагт “Artemis III” хөтөлбөртөө томоохон өөрчлөлт оруулж, саран дээр дахин хүн буулгах анхны зорилгоо цуцалж буйгаа мэдэгдлээ. Тус агентлаг техникийн доголдол, хэт их ажлыг хэт богино хугацаанд хэрэгжүүлэх гэж байна гэсэн шүүмжлэлтэй нүүр тулж байгаа юм.

Шинээр томилогдсон NASA-гийн тэргүүн Жаред Исаакманы танилцуулснаар, 2028 онд хүн саран дээр буулгахын өмнө нэмэлт туршилтын нислэгүүд хийх аж. Тэрээр “эрсдэлийг багасгахын тулд алхам алхмаар урагшилна” гэж онцолсон бөгөөд илүү шаталсан, болгоомжтой төлөвлөгөө хэрэгжүүлэхээр болсноо мэдэгдлээ.

Энэ хүрээнд “Artemis II” хөтөлбөрийн хөөргөх хугацаа дахин хойшилсон байна. Уг нислэгээр дөрвөн сансрын нисэгч сарны тойрог замд 10 хоног аялж, газардахгүйгээр буцаж ирэх ёстой. Пуужингийн дээд шатанд гелийн урсгал бөглөрсөн, мөн өмнө нь устөрөгч алдагдсан зэрэг техникийн асуудлууд гарчээ.

Анх “Artemis III” нь 1972 онд дууссан Apollo program-оос хойш анх удаа хүн саран дээр буулгах зорилготой байв. Гэвч аюулгүй байдлын хяналтын бие даасан зөвлөл уг төлөвлөгөөг хэт эрсдэлтэй гэж дүгнэжээ.

Шинэ төлөвлөгөөгөөр “Artemis III” 2027 онд дэлхийн нам тойрог замд хөөрч, чухал технологиудыг турших зорилготой болно. Хэрэв бүх зүйл амжилттай болбол 2028 онд “Artemis IV” хөтөлбөрөөр саран дээр буулт хийхээр зорьж байна гэжээ.

NASA-гийн урт хугацааны зорилго нь сарны өмнөд туйл орчимд буулт хийж, цаашид жил бүр тогтмол сар луу нислэг үйлдэх юм.